Senaryo yazmak
Senaryo yazmak isteyenlerin ilk sorduÄŸu sorudur: "Nasıl yazılır?". Aslında senaryo yazmayı zor hale getiren piyasada satılan ve orijinaline pek benzemeyen edebi-senaryo kitaplarıdır. Bir de yönetmenin iÅŸine karışma
filmi kağıt üzerinde tarif etme ihtiyacı... Bunun yerine daha basit bir yöntemle yapımcıların sıkılmadan okuyacağı bir senaryo yazmak istiyorsanız yazımıza bir göz atın.
Senaryolar. Belki siz de sevdiÄŸiniz bir filmden çıktığınız günlerden birinde okumak için birkaç senaryo almışsınızdır ama acaba kaçınız gerçekten senaryo okudunuz? Belki elden geçirilmiÅŸ ve edebi bir hava verilmiÅŸ birkaç senaryo...
Aslında bu senaryolar da unutulmaz birkaç sahneye göz atıldıktan sonra kütüphanelerin tozlu raflarına terk edilmiÅŸtir. SevmediÄŸiniz ya da hiç seyretmediÄŸiniz bir filmin senaryosunun hiç ÅŸansı yoktur. Öylelerini kimse okumaz.
Aslına bakarsanız okumanız için pek sebep de yoktur. Zaten senaryolar sizin okuma zevkinize hitap etmek üzere yazılmaz. Yönetmenler yapımcılar görüntü yönetmenleri oyuncular yapım tasarımcıları ve diÄŸer sinema profesyonellerinden oluÅŸan özel bir seyirci kitlesi için yazılırlar. Bu profesyonel seyirci herhangi bir senaryoyu okurken o senaryonun filme dönüÅŸtürülmesinin zor ve kolay yanlarını düÅŸünür. Hiçbir senaryo sonradan paketlenip filmin bitmiÅŸ halini görmüÅŸ seyirciye satılacağı düÅŸünülerek yazılmaz.
AMERÄ°KAN FORMATI
Demek ki senaryolar üzerinde çalışılan belgelerdir. Herhangi bir anlaÅŸmazlığa meydan vermemek için de hep aynı formata baÄŸlı kalırlar. Böylece herhangi bir filmin prodüksiyonunda görev alan o küçük ordunun üyelerinin savaÅŸ planını kolayca izlemeleri ve anlamaları saÄŸlanır. EÄŸer yeni bir "YurttaÅŸ Cane" ya da "KurtuluÅŸ Günü" senaryosu yazmayı düÅŸünüyorsanız öncelikle öÄŸrenmeniz gereken senaryonun bir formül izlemesi gerektiÄŸidir. EÄŸer bu formülü izlemezse okunma ÅŸansı bile yoktur.
Standart Amerikan formatına geçmeden önce özellikle Türkiye'de hala çok moda olan Fransız formatına bakalım. Bu formatta sayfa ikiye bölünür ve bir tarafına diyaloglar öbür tarafına da diyalog dışında yazılması gereken ÅŸeyler mizansen yazılır. Ama bu pratik deÄŸildir özellikle de bilgisayar ekranında...
Standart Amerikan formatında ise diyaloglar 7.5 santimetre geniÅŸliÄŸindedir ve sayfanın tam ortasına yerleÅŸtirilir. Tanım bölümleriyse (mizansenler) 15 santimetre geniÅŸliÄŸinde bütün satıra yayılır. Metinde koyu renk altı çizili ya da italik harfler bulunmamalıdır. Nedenini sormayın. Karakter isimleri ve çeÅŸitli talimatlar büyük harfle yazılır ve bu talimatların tümüne "sluglines" denir. Her metin parçasından sonra bir satır boÅŸluk bırakılır. Bu metin parçası bir "slugline" bir sahne ya da aksiyon tasviri diyalog "KESME" ya da "YUMUÅžAK GEÇÄ°Åž" gibi bir not olabilir.
Bu temel kurallara uyarak yazdığınız senaryonuzun aynı derecede kati bir baÅŸka kural olan "bir dakikalık sayfa" kuralına da (kartoteks) uyması gerekir. Bu kurala göre bir senaryo sayfası tamamlanmış bir filmin bir dakikasına eÅŸittir. Prodüksiyonun planlanması açısından bu çok önemlidir çünkü çoÄŸu filmde her çalışma günü sonunda iki senaryo sayfalık malzemenin filme çekilmiÅŸ olacağı düÅŸünülerek çalışılır.
Biçimle ilgili bu temel kuralların yanı sıra senaryolar görsel ayrıntıyı yansıtacak ÅŸekilde tasarlanmalıdır. Yani "F.'nin canı çok sıkkındır." yerine "F. yataÄŸa uzanmıştır. Yüzünde bir haftalık sakal vardır. Yatağının kenarındaki masanın üzeri kirli fincanlar ve bardaklarla doludur. Yarı aralık perdeden içeri gün ışığı süzülmektedir." türü bir ÅŸey yazmalısınız. Evet böylesi daha uzundur. Ayrıca bu örnekte görüldüÄŸü gibi iyi yazması daha zordur ama yine de bu açıklayıcı cümleler senaryonun filme çekilirse nasıl olacağına dair daha çok ÅŸey gösterir. Senaryonun filme çekmeye deÄŸer olup olmadığının ve ne gibi zorluklar çıkaracağının deÄŸerlendirilmesini herkes için kolaylaÅŸtırır.
Bunun yan ısıra senaryolar diyalog yoluyla aksiyon ifade ederler. Bir zamanlar Hitchcock çoÄŸu filmi "konuÅŸan insanların resmi" diyerek aÅŸağılamıştı. Unutmayın ki burada aksiyon dövüÅŸ araba çarpışması ya da patlama anlamına gelmez. Basitçe karakterlerin düÅŸüncelerini sesli olarak deÄŸil bir ÅŸeyler yaparak ifade etmeleri gerektiÄŸi anlamına gelir. Nefis Stephen King romanlarının sinema uyarlamalarının genellikle felaket oluÅŸu da bundandır. Romanlarda zamanın çoÄŸu karakterin kafasının içinde geçer. Oysa filmlerin ve dolayısıyla senaryoların görsel olmaları gerekir. Ä°nsanlar bir romanda karakterin duygusal yaÅŸamının enine boyuna incelendiÄŸi on sayfayı okumaktan mutluluk duyabilir ama bir filmde on dakikalık bir monolog sıkıcı gelir. Bu nedenlerle çoÄŸu senaryodaki diyaloglar etkileyicidir ve yerinde kullanılmıştır.
YÖNETMENÄ°N İŞİNE KARIÅžMAYIN
Senaristin kaçınması gereken en önemli ÅŸey kamerayı yönetmektir. Bir senaryoda "Kamera F.'nin yataktan kalkışını izler" gibi notlar bulunmamalı açıklamalar "...görürüz" ile bitmemelidir. Senaryo kurulurken amaç okuyucuya bir film düÅŸüncesi sunmaktır. Oysa kamerayla ilgili ayrıntılar okuyucuyu hikayeden çıkarır karakterlerden uzaklaÅŸtırır ve gerçek dünyaya döndürür. Ayrıca iyi senaryo yazarları kullandıkları dille kamera hareketlerini kolayca ifade edebilirler.
En önemlisi de kamerayla ne yapılacağına karar vermek bütünüyle yönetmenin iÅŸidir. Hiçbir senaryo yazarı yönetmene iÅŸini nasıl yapacağını söyleyemez. Bu kurala uymaması açısından Shane Black bir istisnadır ama onun da kendi kuralları vardır.
Tabii sizin aldığınız senaryoların hiçbiri bahsettiÄŸimiz gibi bir senaryoya benzemez. Büyük olasılıkla ciltlenmiÅŸ haldedir ve aralıklı olarak A4 kağıdına yazılmamıştır. OkuduÄŸunuzda kamera hareketlerine iliÅŸkin notlar da görürsünüz. Ayrıca bir sürü yersiz diyalog vardır.
Neden böyledir? Çünkü yayınlanmış senaryoların çoÄŸu senaryo yazarının son müsveddesi olan prodüksiyon öncesi orijinal senaryo deÄŸildir. Satışa sunulan senaryolar film çekilip kurgulandıktan sonra hazırlanmış editörün kopyası ya da devamlılık kopyasıdır ve daha çok tamamlanmış filmin kayıtlarından oluÅŸur. Onun için bir sürü kamera hareketi vardır. Bunlar masa başında deÄŸil sette kararlaÅŸtırılan ÅŸeylerdir.
Ayrıca yayınlanan senaryoların pek azında filme alınmayan sahnelerin yer aldığı görülür. Bunlar baÅŸarılı olmadığı için oyunculuk kötü olduÄŸundan ya da çekimler sırasında programın gerisinde kalındığı için filmden çıkarılan sahneler olabilir.
Woody Allen'ın "Annie Hall" filminde de benzer bir ÅŸey oldu. Allen ve Marshall Brickman'ın senaryolarının adı "Anhedonia"ydı ve Alvy Singer'ın çocukluÄŸu iki evliliÄŸi aÅŸk iliÅŸkileri ve Annie ile iliÅŸkisinden rastgele anıların derlemesinden oluÅŸuyordu. Fakat filmin montajı sırasında ortaya çıkan filmin dağınık ve karmaşık olduÄŸu hemen anlaşıldı. Sonuçta neredeyse tamamen Annie ile Alvy'nin iliÅŸkisine odaklanacak biçimde montajlandı. Yayınlanan senaryoyu satın alırsanız elinize geçen bu olur. Orijinal "Ahedonia"yı bulmanız mümkün deÄŸil.
Yayınlanan senaryoların orijinal senaryolardan farklı olmasının bir nedeni de pazarlamayla ilgili. Bazı yüksek bütçeli filmlerin yayınlanan senaryoları filmin unutulmaz sahnelerinden fotoÄŸraflarla dolu oluyor ve böylece senaryo satın almaya deÄŸer bir görünüm verilerek sunuluyor. Öte yanda Faber & Faber tarafından yayınlanan tipik senaryolar var. Bunlar diyaloglar ve kamera notlarıyla doludur ve genellikle geleneksel anlamda senaryo yazmayan yönetmenlerin eserleridir. Tarantino Scorsese Cronenberg ya da Hal Hartley'nin elinden çıkmış böyle bir senaryo okuduÄŸunuzda yine tipik bir senaryonun çarpıtılmış halini göreceksinizdir.
Bu durumda yayınlanmış senaryoları okuyun deriz size. Bu size bir hikayenin perdede anlatılışıyla ve diyalog akışıyla ilgili fikir verecektir. Ama unutmayın ki bu senaryolar filmin ortaya çıkarıldığı orijinal senaryolar deÄŸildir.
Siz ille de orijinal senaryonun nasıl bir ÅŸey olduÄŸunu görmek istiyorsanız iÅŸiniz pek kolay deÄŸil. Film ÅŸirketlerinin bize böyle bir senaryoyu vereceÄŸini sanmıyoruz. Ama Internet'te birkaç tane bulmanız mümkün.
Üzerinde çalışılan belgeler olarak kabul ettiÄŸimiz senaryolarla ilgili bir baÅŸka önemli nokta da her ÅŸeyin çok rahat anlaşılabilecek kadar açık olması gerektiÄŸidir.
Her ÅŸey bir senaryoyu baÅŸlatabilir
"Dünyanın en güzel öyküsünü yazmış olabilirsiniz bir proje olarak deÄŸeri azsa filmin yapılabilmesi için para bulunamaz hadi yapıldı diyelim seyirci gelmez. Endüstri seyirci getirmeyen projelerden hiç hazzetmez. Sinema pahalı bir sanattır o filme yatırılacak paranın ağırlığını senaristin duyması gerekir."
Gizemli ulumalarla kederini geceye boÅŸaltan bir köpek kapanan bir kapı gülümseyen bir bebek damlayan bir musluk bir insanın (bir oyuncunun?) yüzü veya her türden ruh sancısı: ihtiras kıskançlık hırs özlem piÅŸmanlık hüzün acı... her ÅŸey bir senaryoyu baÅŸlatabilir. Senarist darmadağınık birtakım fikirleri yanyana getirebilecek birikim ve yeteneÄŸe sahipse ve ne anlatacağını biliyorsa bir toplu iÄŸneden bile hareket edebilir. Nasıl olsa o iÄŸne ait olduÄŸu hikayeye sizi götürecektir. Her ÅŸey rehberdir.
Ken Russell'ın filminde Mahler'in dediÄŸi gibi seçen sanatçı deÄŸilse eser sanatçıyı seçiyorsa yeni senaryosu için öykü arayışında olan yazarın çevresine dikkatle bakması yeterli olacaktır.
Asistanlarımla "beyin fırtınası"na baÅŸlarken aralarından birinin birkaç sözcük söylemesini isterim: -dile getiren kiÅŸiyle söze dökülen arasındaki karmaşık iliÅŸkiyi bir yana bırakırsak- her ÅŸeyden bağıntısız anlamı ÅŸüpheli bir iÅŸe yarayacağı kuÅŸkulu tam da bu yüzden kışkırtıcı bir cümle... Bir keresinde biri "Bir kadın raylara bakıyor" demiÅŸti.
"Nasıl bakıyor?" "Dikkatle."
"Ä°ntihar mı edecek?" "DüÅŸünüyor."
Yazarlar meraklı yaratıklardır; meÄŸer yüzlerce soru pusuda beklermiÅŸ: "Kim bu kadın? Yaşı kaç? Neden intiharı düÅŸünüyor? Nasıl bir kiÅŸilik kalabalık bir istasyonda raylara kendisini atmayı düÅŸünür?.. Bu tür bir intihar biçimi nasıl bir mesaj içerir?.."
"Mesaj mı... Kime?" "Kocasına." "Anlar mı?"
Bu kez benzeri sorular kocası için soruldu yanıtlar bulundukça kıvılcımı yaratan öncül motifin arkasında yatan gerçeklik kavranmaya baÅŸlandı film öyküsünün ucu göründü: tren yolculuÄŸuna baÅŸlamıştı.
KuÅŸkusuz baÅŸka yazarların elinde o yolculuk baÅŸka türlü biçimlenecek belki daha ustalıklı kotarılacaktı... Önemi var mı?
Bizim maceramız bir kadınla oÄŸlu arasındaki iliÅŸkiyi eksen alan bir öyküye vardı. BittiÄŸinde her ÅŸeyi baÅŸlatan sahne hikayede yoktu.
Ama asıl nokta ÅŸu: Raylara o biçimde bakabilecek bir kadının öyküsüydü bu. Bir resimden çıkmış ve ruhen o resme sadık kalmıştı.
Aklın beyazperdesinde bir fotoÄŸraf belirmiÅŸse öykü zaten hazırdadır o resmin içinde: bir yaÅŸanmışlık parçası akıp gelmiÅŸ resmedilmiÅŸ o anı yaratmıştır.
YaÅŸlı bir adamın dudakları aralanır "Rosebud" sözcüÄŸü duyulur elindeki oyuncak küre yere düÅŸer yuvarlanır... Sahnenin son resmi o genel plan dikkatle incelendiÄŸinde Kane'in karakterine iliÅŸkin binlerce bilgi ediniriz üstün yapıtların böyle bir gücü vardır. Bundan sonrası kolay: karakter varsa hikaye de var demektir... Ä°yi olduÄŸuna inanan bir senarist göÄŸsünü gere gere ÅŸöyle haykırabilir: "Bana bir karakter verin sinema dünyasını yerinden oynatayım!..."
Film hikayesi yazmanın çok pratik bir formülü ÅŸu olabilir: SaÄŸlam iki karakter yaratın karşılaÅŸtıkları anda unutulmaz bir öykü baÅŸlayacaktır.
"Butch Cassidy And The Sundance Kid-Sonsuz Ölüm" ya da "The Good The Bad And The Ugly-Ä°yi Kötü Çirkin" filmleri bu cümlelerin içerdiÄŸi doÄŸruya tanıktırlar.
Aklın aynasından yansıyan bir görüntünün irdelenmesi... Ama insan aklı binlerce görüntüyle doludur en azından bellek imajlarla çalıştığı için binlerce anı parçacığıyla...
Ä°yi ya iÅŸte bunların herhangi biri bir film öyküsünü baÅŸlatmaya yeterli olabilir. Tek gereken baÅŸlangıç için neyi seçeceÄŸini neye itaat edeceÄŸini bilmek ve sabırlı olmaktır.Ä°lk baÅŸta seçim kolay deÄŸildir elbet ama çok saÄŸlam bir rehberi vardır: yazarın kendisi... YaÅŸam ve yazar dünya güzeli bir çifttir yaÅŸam yazarı döller yazar içindeki öyküleri doÄŸurur. Aslında "yaratmak" sözcüÄŸüyle kastedilen keÅŸfetmek açığa çıkarmak kayda geçirmektir.
Her ÅŸey bir senaryoyu baÅŸlatabilir baÅŸlama atışını duyan beyin harekete geçer sahnelerden repliklere düÅŸsel yüzlerden ürkütücü imajlara sıçrayarak ilerlemeye koyulur bir tren misali "sinopsis" "tretman" gibi tuhaf isimleri olan istasyonlar arasında sarsıla sarsıla gider benzersiz bir serüveni ilmek ilmek dokur tükenir... tükenir..
Ama öncelik hep öyküdedir çünkü filmler öyküler üzerine inÅŸa edilirler. SaÄŸlam bir öykü ise -tüm sinema tarihinin de gösterdiÄŸi gibi- az bulunur bir nesnedir çünkü benzersizdir... BaÅŸlangıçta senaristin elinde bulunan parçacıklar belki bir görüntü ya da birkaç replik zavallı yazar elindeki tek bir parçacığın bile bütünün özelliklerini taşıdığını kavrayana kadar uçsuz bucaksız bir otlakta oynaÅŸan vahÅŸi atlar gibi beyninde döner durur. Eyerlemek olanak dışıdır çıplak sırtlarına binme cesaretini göstermek ve orada sonsuza kadar sürmüÅŸ gibi gelen birkaç dakika boyunca kalabilmek gerekir. Usta rodeocuların elinde o parçacıklar eninde sonunda uysallaşır gizlerini açığa çıkarmaya boyun eÄŸerler.
Fakat süreç nasıl da karmaşıktır her ÅŸey her yere ait gibi görünür eldeki malzeme sanki birbirine pek az benzeyen onlarca öyküye de uygundur ne yönden ilerleyeceÄŸinizi bilemezsiniz. Öykü kâh vardır kâh sisler ardında kayboluverir her ÅŸeyin arap saçına dönmesi an meselesidir; açılışı yapacağı sanılan öÄŸe gidip finale yerleÅŸebilir bir diÄŸeri doÄŸduÄŸu an eski bir yaratının kardeÅŸi olduÄŸunu haykırır oysa yazar onu uzak bir kuzen olarak bile deÄŸerlendirmemiÅŸ bir baÅŸka senaryoya ait sanmıştır.
Yazarı kendi niteliklerinden kuÅŸkuya düÅŸüren sarsıcı süreçlerin ilki böyle yaÅŸanır. Bir sınıf dolusu çocukla baÅŸ baÅŸa kalmışsınızdır falanca replik üstü başı kir pas içinde okula gelen bir afacandır çekidüzen vermek zordur. Filan karakter dersine çalışmaz üstelik sözlüde bir bilge gibi susar oysa sözlerine ihtiyacınız vardır. Bir tema parçacığı hep okul birincisi olan çocuk kılığındadır öneminin bilincindedir kraldan çok kralcı kesilir daha çok öÄŸrenmek için yapıp tutuÅŸur yerli yersiz sorularla hocasının ustalığını sınamaya kalkışır arkadaÅŸlarını acımasızca yargılar.
Biri sınıfta uçurtma uçurur bir baÅŸkası altınıza raptiye koyar arkanızı döndüÄŸünüz an sınıfta bir vaveyla kopar... Onları mezun edeceÄŸiniz (baÅŸkalarının beÄŸenisine sunabileceÄŸiniz) günün hayaliyle uÄŸraşıp durursunuz... Ve sık sık bırakın mezun olmayı okuma yazma öÄŸrenmeyi bile baÅŸaramayacaklarına inanırsınız.
Sabretmek gerekir. O taraftan olmuyorsa öteki yandan yaklaşırsınız çocuklara onları dinlemeyi öÄŸrenir anlamaya çalışırsınız. Çünkü seversiniz onları "mürüvvetlerini görmek" için yanıp tutuÅŸursunuz. Vazgeçmek onlara ihanettir siz olmasanız onlar da olamayacaklardır uÄŸraÅŸmak zorundasınızdır.
Maalesef senaryo yazmanın bir baÅŸka yöntemi henüz bilinmiyor: sorularla tasarlamayla keÅŸfetmekle uydurmakla geçen binlerce saatten sonra bir de harfleri yanyana dizip sözcükler cümleler sahneler oluÅŸturmanız okudukça dünyanın en iyi senaristi olduÄŸunuza kanaat getirip bir sonraki sayfada kendinizden nefret etmeniz defalarca deÄŸiÅŸiklikler yapmanız gerekiyor.
Ve sonra yapımcının yönetmenin oyuncuların soruları hatta deÄŸiÅŸiklik talepleri gelir...
Aylarca süren angarya benzersiz bir hamallık!..
Senaryo yazmak angaryadan mazoşist bir zevk almaktır.
Tema filmleri de vardır kuÅŸkusuz ama onlarda da süreç aynıdır. Kieslowski ile senaristi Krzystof Piesiewicz özgürlük teması üzerine kuracakları filmin öyküsünü tartışmak için bir araya geldiklerinde yine ortada birkaç kırıntı dışında bir ÅŸey yoktu. Belki biri "Üç Renk: Mavi" filmini hapisten çıkan bir adamla baÅŸlatmayı önermiÅŸ bile olabilir. Herhalde özgürlük temasını saatlerce tartışıp sanat alanına yoÄŸunlaÅŸmaya karar vermiÅŸlerdir. Öykünün ucu o sıralarda görünmüÅŸ olsa gerek.
Bazende ortaya bir fikir atılır örneÄŸin bir stüdyo yöneticisi bir senaristi arayıp "çılgın sevimli dağınık bir polisle düzenli saygın aile babası olan ortağının macerasını ele alan bir film yapalım" diyebilir belki "Lethal Weapon-Cehennem Silahı" filmine böyle baÅŸlanmıştır ama dikkat telefon konuÅŸması sürerken ortada hâlâ öykü yoktur.
"Leoparın KuyruÄŸu"nun yaratıcısı kimi röportajlarında "yapımcı Turgut Yasalar senarist Turgut Yasalar'a az mekanlı az kiÅŸili bir öykü sipariÅŸi verdi" diyor. Güzel cümle hoÅŸ bir gerçeÄŸi dile getiriyor: sipariÅŸ anında öykü yok henüz senarist çalışıp hazırlamış.
Biraz farklı bir örnek: Robert Altman'ın "The Player-Oyuncu" filminde 5-6 cümleyle dinlediÄŸi öyküler arasından seçim yapmakla yükümlü olan stüdyo yöneticisi Tim Robbins'e bir senarist ÅŸunu önerir: "'The Graduate-AÅŸk Mevsimi'nin devamını yapalım'. Ortada yine öykü yoktur ama daha net bir ÅŸeyler vardır bir Hollywood stüdyosunun yöneticisi "The Graduate 2"nin içermesi gereken öÄŸeleri ezbere sayabilir.
Demek ki film öyküsü yazmanın tek yolu bir imgenin peÅŸine takılıp narin bir kelebek gibi o daldan ötekine uçmak deÄŸildir. Belirli bir tarif bir sipariÅŸ üzerine öykü yazılabilir. Aslına bakılırsa bu yöntem endüstri için çok gereklidir. Çünkü sinema filmleri yapımcılar tarafından... seyirci için yapılır. Senaristler tuhaf yaratıklar oldukları için de yapımcılar onların keyfine kalırsa endüstrinin batacağını bilirler.
Yapımcı daha da enteresan bir yaratıktır varoluÅŸunun anlamını eldeki senarynonun tarihin o döneminde seyirci nezdinde bir karşılığı olup olmadığı sorusuna dayandırır çünkü harcayacağı milyarların geri dönmesi kaygısını taşımaktadır. Film yapımı sırasında paranın her gün oluk oluk akıp gidiÅŸini izlemek insanın ruhunu zedeliyormuÅŸ öyle söylüyorlar bu doÄŸruysa yapımcı da kendince haklıdır.
Bu haklılığın bilinciyle bazen ÅŸöyle cümleler ediverir: "Tom Cruise ve Nicole Kidman için bir aÅŸk filmi yazsana bana."
"Stephen King'in Hiddet isimli öyküsünü Türkiye'ye adapte edelim. Fakat telif ödemek istemiyorum ona göre öyle uyarla ki onun olduÄŸu anlaşılmasın." &nbs p; Nasıl yani?..
Böyle zamanlarda kafası sanat düÅŸleriyle dolu olan genç senarist ustası David Mamet'in sözünü anımsar: "Yapımcıların sanatla iliÅŸkisi giyotinin hukukla iliÅŸkisine benzer."
Hangi yöntemle yazılırsa yazılsın neye hizmet ederse etsin sonuç olarak öykünün kimi özellikler taşıması gerekir. Åžu soru önemlidir: bu hikayenin bir proje olarak deÄŸeri ne?
Dünyanın en güzel öyküsünü yazmış olabilirsiniz bir proje olarak deÄŸeri azsa filmin yapılabilmesi için para bulunamaz hadi yapıldı diyelim seyirci gelmez. Endüstri denen masal devi ise seyirciyi getiremeyen projelerden hiç hazzetmez.
Sinema pahalı bir sanattır o filme yatırılacak paranın ağırlığını senaristin duyması gerekir her ÅŸey bir yana iki senaryosu iÅŸ yapmazsa üçüncüsünü kimseye kabul ettiremeyeceÄŸi için.
EtkilendiÄŸiniz herhangi bir ÅŸeyden hareketle senaryo yazmak ÅŸiirsel bir süreçtir proje kavramını temel almak ise mimari tasarımlara benzer. KuÅŸkusuz yaratıcı bir iÅŸtir ama yapılacak binanın öncelikle kimi ilkel gereksinimlere cevap vermesi gerekir: dünyanın en güzel köÅŸkünü içine tuvalet koymadan inÅŸa etmek kime ne kazandırır ki?
Bu yüzden senaristin yaratma esrikliÄŸini doÄŸum sancılarını kendini Tanrı gibi hissetmeyi falan bir yana bırakıp bitirdiÄŸi öykünün bir proje olarak deÄŸerini amansız bir sorgulamadan geçirmesi gerekir: bu fikirden bir senaryo olur mu? Nasıl bir film çıkar? O filmi ben izlemek istiyor muyum? Birisi çekmek isteyecek mi? Böyle bir filme hangi nedenle olursa olsun ihtiyaç var mı? Yapımcı bu senaryoya neden para yatıracak?
*ALINTI
filmi kağıt üzerinde tarif etme ihtiyacı... Bunun yerine daha basit bir yöntemle yapımcıların sıkılmadan okuyacağı bir senaryo yazmak istiyorsanız yazımıza bir göz atın. Senaryolar. Belki siz de sevdiÄŸiniz bir filmden çıktığınız günlerden birinde okumak için birkaç senaryo almışsınızdır ama acaba kaçınız gerçekten senaryo okudunuz? Belki elden geçirilmiÅŸ ve edebi bir hava verilmiÅŸ birkaç senaryo...
Aslında bu senaryolar da unutulmaz birkaç sahneye göz atıldıktan sonra kütüphanelerin tozlu raflarına terk edilmiÅŸtir. SevmediÄŸiniz ya da hiç seyretmediÄŸiniz bir filmin senaryosunun hiç ÅŸansı yoktur. Öylelerini kimse okumaz.
Aslına bakarsanız okumanız için pek sebep de yoktur. Zaten senaryolar sizin okuma zevkinize hitap etmek üzere yazılmaz. Yönetmenler
yapımcılar görüntü yönetmenleri oyuncular yapım tasarımcıları ve diÄŸer sinema profesyonellerinden oluÅŸan özel bir seyirci kitlesi için yazılırlar. Bu profesyonel seyirci herhangi bir senaryoyu okurken o senaryonun filme dönüÅŸtürülmesinin zor ve kolay yanlarını düÅŸünür. Hiçbir senaryo sonradan paketlenip filmin bitmiÅŸ halini görmüÅŸ seyirciye satılacağı düÅŸünülerek yazılmaz. AMERÄ°KAN FORMATI
Demek ki senaryolar üzerinde çalışılan belgelerdir. Herhangi bir anlaÅŸmazlığa meydan vermemek için de hep aynı formata baÄŸlı kalırlar. Böylece
herhangi bir filmin prodüksiyonunda görev alan o küçük ordunun üyelerinin savaÅŸ planını kolayca izlemeleri ve anlamaları saÄŸlanır. EÄŸer yeni bir "YurttaÅŸ Cane" ya da "KurtuluÅŸ Günü" senaryosu yazmayı düÅŸünüyorsanız öncelikle öÄŸrenmeniz gereken senaryonun bir formül izlemesi gerektiÄŸidir. EÄŸer bu formülü izlemezse okunma ÅŸansı bile yoktur.Standart Amerikan formatına geçmeden önce özellikle Türkiye'de hala çok moda olan Fransız formatına bakalım. Bu formatta sayfa ikiye bölünür ve bir tarafına diyaloglar
öbür tarafına da diyalog dışında yazılması gereken ÅŸeyler mizansen yazılır. Ama bu pratik deÄŸildir özellikle de bilgisayar ekranında...Standart Amerikan formatında ise diyaloglar 7.5 santimetre geniÅŸliÄŸindedir ve sayfanın tam ortasına yerleÅŸtirilir. Tanım bölümleriyse (mizansenler) 15 santimetre geniÅŸliÄŸinde bütün satıra yayılır. Metinde koyu renk
altı çizili ya da italik harfler bulunmamalıdır. Nedenini sormayın. Karakter isimleri ve çeÅŸitli talimatlar büyük harfle yazılır ve bu talimatların tümüne "sluglines" denir. Her metin parçasından sonra bir satır boÅŸluk bırakılır. Bu metin parçası bir "slugline" bir sahne ya da aksiyon tasviri diyalog "KESME" ya da "YUMUÅžAK GEÇÄ°Åž" gibi bir not olabilir.Bu temel kurallara uyarak yazdığınız senaryonuzun aynı derecede kati bir baÅŸka kural olan "bir dakikalık sayfa" kuralına da (kartoteks) uyması gerekir. Bu kurala göre bir senaryo sayfası tamamlanmış bir filmin bir dakikasına eÅŸittir. Prodüksiyonun planlanması açısından bu çok önemlidir çünkü çoÄŸu filmde
her çalışma günü sonunda iki senaryo sayfalık malzemenin filme çekilmiÅŸ olacağı düÅŸünülerek çalışılır.Biçimle ilgili bu temel kuralların yanı sıra senaryolar görsel ayrıntıyı yansıtacak ÅŸekilde tasarlanmalıdır. Yani "F.'nin canı çok sıkkındır." yerine "F. yataÄŸa uzanmıştır. Yüzünde bir haftalık sakal vardır. Yatağının kenarındaki masanın üzeri kirli fincanlar ve bardaklarla doludur. Yarı aralık perdeden içeri gün ışığı süzülmektedir." türü bir ÅŸey yazmalısınız. Evet
böylesi daha uzundur. Ayrıca bu örnekte görüldüÄŸü gibi iyi yazması daha zordur ama yine de bu açıklayıcı cümleler senaryonun filme çekilirse nasıl olacağına dair daha çok ÅŸey gösterir. Senaryonun filme çekmeye deÄŸer olup olmadığının ve ne gibi zorluklar çıkaracağının deÄŸerlendirilmesini herkes için kolaylaÅŸtırır.Bunun yan ısıra senaryolar
diyalog yoluyla aksiyon ifade ederler. Bir zamanlar Hitchcock çoÄŸu filmi "konuÅŸan insanların resmi" diyerek aÅŸağılamıştı. Unutmayın ki burada aksiyon dövüÅŸ araba çarpışması ya da patlama anlamına gelmez. Basitçe karakterlerin düÅŸüncelerini sesli olarak deÄŸil bir ÅŸeyler yaparak ifade etmeleri gerektiÄŸi anlamına gelir. Nefis Stephen King romanlarının sinema uyarlamalarının genellikle felaket oluÅŸu da bundandır. Romanlarda zamanın çoÄŸu karakterin kafasının içinde geçer. Oysa filmlerin ve dolayısıyla senaryoların görsel olmaları gerekir. Ä°nsanlar bir romanda karakterin duygusal yaÅŸamının enine boyuna incelendiÄŸi on sayfayı okumaktan mutluluk duyabilir ama bir filmde on dakikalık bir monolog sıkıcı gelir. Bu nedenlerle çoÄŸu senaryodaki diyaloglar etkileyicidir ve yerinde kullanılmıştır.YÖNETMENÄ°N İŞİNE KARIÅžMAYIN
Senaristin kaçınması gereken en önemli ÅŸey
kamerayı yönetmektir. Bir senaryoda "Kamera F.'nin yataktan kalkışını izler" gibi notlar bulunmamalı açıklamalar "...görürüz" ile bitmemelidir. Senaryo kurulurken amaç okuyucuya bir film düÅŸüncesi sunmaktır. Oysa kamerayla ilgili ayrıntılar okuyucuyu hikayeden çıkarır karakterlerden uzaklaÅŸtırır ve gerçek dünyaya döndürür. Ayrıca iyi senaryo yazarları kullandıkları dille kamera hareketlerini kolayca ifade edebilirler.En önemlisi de kamerayla ne yapılacağına karar vermek bütünüyle yönetmenin iÅŸidir. Hiçbir senaryo yazarı yönetmene iÅŸini nasıl yapacağını söyleyemez. Bu kurala uymaması açısından Shane Black bir istisnadır ama onun da kendi kuralları vardır.
Tabii sizin aldığınız senaryoların hiçbiri bahsettiÄŸimiz gibi bir senaryoya benzemez. Büyük olasılıkla ciltlenmiÅŸ haldedir ve aralıklı olarak A4 kağıdına yazılmamıştır. OkuduÄŸunuzda kamera hareketlerine iliÅŸkin notlar da görürsünüz. Ayrıca bir sürü yersiz diyalog vardır.
Neden böyledir? Çünkü
yayınlanmış senaryoların çoÄŸu senaryo yazarının son müsveddesi olan prodüksiyon öncesi orijinal senaryo deÄŸildir. Satışa sunulan senaryolar film çekilip kurgulandıktan sonra hazırlanmış editörün kopyası ya da devamlılık kopyasıdır ve daha çok tamamlanmış filmin kayıtlarından oluÅŸur. Onun için bir sürü kamera hareketi vardır. Bunlar masa başında deÄŸil sette kararlaÅŸtırılan ÅŸeylerdir.Ayrıca
yayınlanan senaryoların pek azında filme alınmayan sahnelerin yer aldığı görülür. Bunlar baÅŸarılı olmadığı için oyunculuk kötü olduÄŸundan ya da çekimler sırasında programın gerisinde kalındığı için filmden çıkarılan sahneler olabilir. Woody Allen'ın "Annie Hall" filminde de benzer bir ÅŸey oldu. Allen ve Marshall Brickman'ın senaryolarının adı "Anhedonia"ydı ve Alvy Singer'ın çocukluÄŸu
iki evliliÄŸi aÅŸk iliÅŸkileri ve Annie ile iliÅŸkisinden rastgele anıların derlemesinden oluÅŸuyordu. Fakat filmin montajı sırasında ortaya çıkan filmin dağınık ve karmaşık olduÄŸu hemen anlaşıldı. Sonuçta neredeyse tamamen Annie ile Alvy'nin iliÅŸkisine odaklanacak biçimde montajlandı. Yayınlanan senaryoyu satın alırsanız elinize geçen bu olur. Orijinal "Ahedonia"yı bulmanız mümkün deÄŸil.Yayınlanan senaryoların orijinal senaryolardan farklı olmasının bir nedeni de pazarlamayla ilgili. Bazı yüksek bütçeli filmlerin yayınlanan senaryoları filmin unutulmaz sahnelerinden fotoÄŸraflarla dolu oluyor ve böylece senaryo
satın almaya deÄŸer bir görünüm verilerek sunuluyor. Öte yanda Faber & Faber tarafından yayınlanan tipik senaryolar var. Bunlar diyaloglar ve kamera notlarıyla doludur ve genellikle geleneksel anlamda senaryo yazmayan yönetmenlerin eserleridir. Tarantino Scorsese Cronenberg ya da Hal Hartley'nin elinden çıkmış böyle bir senaryo okuduÄŸunuzda yine tipik bir senaryonun çarpıtılmış halini göreceksinizdir.Bu durumda
yayınlanmış senaryoları okuyun deriz size. Bu size bir hikayenin perdede anlatılışıyla ve diyalog akışıyla ilgili fikir verecektir. Ama unutmayın ki bu senaryolar filmin ortaya çıkarıldığı orijinal senaryolar deÄŸildir. Siz ille de orijinal senaryonun nasıl bir ÅŸey olduÄŸunu görmek istiyorsanız iÅŸiniz pek kolay deÄŸil. Film ÅŸirketlerinin bize böyle bir senaryoyu vereceÄŸini sanmıyoruz. Ama Internet'te birkaç tane bulmanız mümkün.
Üzerinde çalışılan belgeler olarak kabul ettiÄŸimiz senaryolarla ilgili bir baÅŸka önemli nokta da her ÅŸeyin çok rahat anlaşılabilecek kadar açık olması gerektiÄŸidir.
Her ÅŸey bir senaryoyu baÅŸlatabilir
"Dünyanın en güzel öyküsünü yazmış olabilirsiniz
bir proje olarak deÄŸeri azsa filmin yapılabilmesi için para bulunamaz hadi yapıldı diyelim seyirci gelmez. Endüstri seyirci getirmeyen projelerden hiç hazzetmez. Sinema pahalı bir sanattır o filme yatırılacak paranın ağırlığını senaristin duyması gerekir."Gizemli ulumalarla kederini geceye boÅŸaltan bir köpek
kapanan bir kapı gülümseyen bir bebek damlayan bir musluk bir insanın (bir oyuncunun?) yüzü veya her türden ruh sancısı: ihtiras kıskançlık hırs özlem piÅŸmanlık hüzün acı... her ÅŸey bir senaryoyu baÅŸlatabilir. Senarist darmadağınık birtakım fikirleri yanyana getirebilecek birikim ve yeteneÄŸe sahipse ve ne anlatacağını biliyorsa bir toplu iÄŸneden bile hareket edebilir. Nasıl olsa o iÄŸne ait olduÄŸu hikayeye sizi götürecektir. Her ÅŸey rehberdir.Ken Russell'ın filminde Mahler'in dediÄŸi gibi
seçen sanatçı deÄŸilse eser sanatçıyı seçiyorsa yeni senaryosu için öykü arayışında olan yazarın çevresine dikkatle bakması yeterli olacaktır.Asistanlarımla "beyin fırtınası"na baÅŸlarken
aralarından birinin birkaç sözcük söylemesini isterim: -dile getiren kiÅŸiyle söze dökülen arasındaki karmaşık iliÅŸkiyi bir yana bırakırsak- her ÅŸeyden bağıntısız anlamı ÅŸüpheli bir iÅŸe yarayacağı kuÅŸkulu tam da bu yüzden kışkırtıcı bir cümle... Bir keresinde biri "Bir kadın raylara bakıyor" demiÅŸti."Nasıl bakıyor?" "Dikkatle."
"Ä°ntihar mı edecek?" "DüÅŸünüyor."
Yazarlar meraklı yaratıklardır; meÄŸer yüzlerce soru pusuda beklermiÅŸ: "Kim bu kadın? Yaşı kaç? Neden intiharı düÅŸünüyor? Nasıl bir kiÅŸilik kalabalık bir istasyonda raylara kendisini atmayı düÅŸünür?.. Bu tür bir intihar biçimi nasıl bir mesaj içerir?.."
"Mesaj mı... Kime?" "Kocasına." "Anlar mı?"
Bu kez benzeri sorular kocası için soruldu
yanıtlar bulundukça kıvılcımı yaratan öncül motifin arkasında yatan gerçeklik kavranmaya baÅŸlandı film öyküsünün ucu göründü: tren yolculuÄŸuna baÅŸlamıştı.KuÅŸkusuz baÅŸka yazarların elinde
o yolculuk baÅŸka türlü biçimlenecek belki daha ustalıklı kotarılacaktı... Önemi var mı?Bizim maceramız
bir kadınla oÄŸlu arasındaki iliÅŸkiyi eksen alan bir öyküye vardı. BittiÄŸinde her ÅŸeyi baÅŸlatan sahne hikayede yoktu.Ama asıl nokta ÅŸu: Raylara o biçimde bakabilecek bir kadının öyküsüydü bu. Bir resimden çıkmış ve ruhen o resme sadık kalmıştı.
Aklın beyazperdesinde bir fotoğraf belirmişse
öykü zaten hazırdadır o resmin içinde: bir yaÅŸanmışlık parçası akıp gelmiÅŸ resmedilmiÅŸ o anı yaratmıştır.YaÅŸlı bir adamın dudakları aralanır
"Rosebud" sözcüÄŸü duyulur elindeki oyuncak küre yere düÅŸer yuvarlanır... Sahnenin son resmi o genel plan dikkatle incelendiÄŸinde Kane'in karakterine iliÅŸkin binlerce bilgi ediniriz üstün yapıtların böyle bir gücü vardır. Bundan sonrası kolay: karakter varsa hikaye de var demektir... Ä°yi olduÄŸuna inanan bir senarist göÄŸsünü gere gere ÅŸöyle haykırabilir: "Bana bir karakter verin sinema dünyasını yerinden oynatayım!..."Film hikayesi yazmanın çok pratik bir formülü ÅŸu olabilir: SaÄŸlam iki karakter yaratın
karşılaÅŸtıkları anda unutulmaz bir öykü baÅŸlayacaktır."Butch Cassidy And The Sundance Kid-Sonsuz Ölüm" ya da "The Good
The Bad And The Ugly-Ä°yi Kötü Çirkin" filmleri bu cümlelerin içerdiÄŸi doÄŸruya tanıktırlar.Aklın aynasından yansıyan bir görüntünün irdelenmesi... Ama insan aklı binlerce görüntüyle doludur
en azından bellek imajlarla çalıştığı için binlerce anı parçacığıyla...Ä°yi ya iÅŸte
bunların herhangi biri bir film öyküsünü baÅŸlatmaya yeterli olabilir. Tek gereken baÅŸlangıç için neyi seçeceÄŸini neye itaat edeceÄŸini bilmek ve sabırlı olmaktır.Ä°lk baÅŸta seçim kolay deÄŸildir elbet ama çok saÄŸlam bir rehberi vardır: yazarın kendisi... YaÅŸam ve yazar dünya güzeli bir çifttir yaÅŸam yazarı döller yazar içindeki öyküleri doÄŸurur. Aslında "yaratmak" sözcüÄŸüyle kastedilen keÅŸfetmek açığa çıkarmak kayda geçirmektir.Her ÅŸey bir senaryoyu baÅŸlatabilir
baÅŸlama atışını duyan beyin harekete geçer sahnelerden repliklere düÅŸsel yüzlerden ürkütücü imajlara sıçrayarak ilerlemeye koyulur bir tren misali "sinopsis" "tretman" gibi tuhaf isimleri olan istasyonlar arasında sarsıla sarsıla gider benzersiz bir serüveni ilmek ilmek dokur tükenir... tükenir..Ama öncelik hep öyküdedir
çünkü filmler öyküler üzerine inÅŸa edilirler. SaÄŸlam bir öykü ise -tüm sinema tarihinin de gösterdiÄŸi gibi- az bulunur bir nesnedir çünkü benzersizdir... BaÅŸlangıçta senaristin elinde bulunan parçacıklar belki bir görüntü ya da birkaç replik zavallı yazar elindeki tek bir parçacığın bile bütünün özelliklerini taşıdığını kavrayana kadar uçsuz bucaksız bir otlakta oynaÅŸan vahÅŸi atlar gibi beyninde döner durur. Eyerlemek olanak dışıdır çıplak sırtlarına binme cesaretini göstermek ve orada sonsuza kadar sürmüÅŸ gibi gelen birkaç dakika boyunca kalabilmek gerekir. Usta rodeocuların elinde o parçacıklar eninde sonunda uysallaşır gizlerini açığa çıkarmaya boyun eÄŸerler.Fakat süreç nasıl da karmaşıktır
her ÅŸey her yere ait gibi görünür eldeki malzeme sanki birbirine pek az benzeyen onlarca öyküye de uygundur ne yönden ilerleyeceÄŸinizi bilemezsiniz. Öykü kâh vardır kâh sisler ardında kayboluverir her ÅŸeyin arap saçına dönmesi an meselesidir; açılışı yapacağı sanılan öÄŸe gidip finale yerleÅŸebilir bir diÄŸeri doÄŸduÄŸu an eski bir yaratının kardeÅŸi olduÄŸunu haykırır oysa yazar onu uzak bir kuzen olarak bile deÄŸerlendirmemiÅŸ bir baÅŸka senaryoya ait sanmıştır.Yazarı
kendi niteliklerinden kuÅŸkuya düÅŸüren sarsıcı süreçlerin ilki böyle yaÅŸanır. Bir sınıf dolusu çocukla baÅŸ baÅŸa kalmışsınızdır falanca replik üstü başı kir pas içinde okula gelen bir afacandır çekidüzen vermek zordur. Filan karakter dersine çalışmaz üstelik sözlüde bir bilge gibi susar oysa sözlerine ihtiyacınız vardır. Bir tema parçacığı hep okul birincisi olan çocuk kılığındadır öneminin bilincindedir kraldan çok kralcı kesilir daha çok öÄŸrenmek için yapıp tutuÅŸur yerli yersiz sorularla hocasının ustalığını sınamaya kalkışır arkadaÅŸlarını acımasızca yargılar.Biri sınıfta uçurtma uçurur
bir baÅŸkası altınıza raptiye koyar arkanızı döndüÄŸünüz an sınıfta bir vaveyla kopar... Onları mezun edeceÄŸiniz (baÅŸkalarının beÄŸenisine sunabileceÄŸiniz) günün hayaliyle uÄŸraşıp durursunuz... Ve sık sık bırakın mezun olmayı okuma yazma öÄŸrenmeyi bile baÅŸaramayacaklarına inanırsınız.Sabretmek gerekir. O taraftan olmuyorsa öteki yandan yaklaşırsınız çocuklara
onları dinlemeyi öÄŸrenir anlamaya çalışırsınız. Çünkü seversiniz onları "mürüvvetlerini görmek" için yanıp tutuÅŸursunuz. Vazgeçmek onlara ihanettir siz olmasanız onlar da olamayacaklardır uÄŸraÅŸmak zorundasınızdır.Maalesef senaryo yazmanın bir baÅŸka yöntemi henüz bilinmiyor: sorularla tasarlamayla
keÅŸfetmekle uydurmakla geçen binlerce saatten sonra bir de harfleri yanyana dizip sözcükler cümleler sahneler oluÅŸturmanız okudukça dünyanın en iyi senaristi olduÄŸunuza kanaat getirip bir sonraki sayfada kendinizden nefret etmeniz defalarca deÄŸiÅŸiklikler yapmanız gerekiyor.Ve sonra yapımcının
yönetmenin oyuncuların soruları hatta deÄŸiÅŸiklik talepleri gelir...Aylarca süren angarya
benzersiz bir hamallık!..Senaryo yazmak
angaryadan mazoÅŸist bir zevk almaktır.Tema filmleri de vardır kuÅŸkusuz ama onlarda da süreç aynıdır. Kieslowski ile senaristi Krzystof Piesiewicz
özgürlük teması üzerine kuracakları filmin öyküsünü tartışmak için bir araya geldiklerinde yine ortada birkaç kırıntı dışında bir ÅŸey yoktu. Belki biri "Üç Renk: Mavi" filmini hapisten çıkan bir adamla baÅŸlatmayı önermiÅŸ bile olabilir. Herhalde özgürlük temasını saatlerce tartışıp sanat alanına yoÄŸunlaÅŸmaya karar vermiÅŸlerdir. Öykünün ucu o sıralarda görünmüÅŸ olsa gerek.Bazende ortaya bir fikir atılır
örneÄŸin bir stüdyo yöneticisi bir senaristi arayıp "çılgın sevimli dağınık bir polisle düzenli saygın aile babası olan ortağının macerasını ele alan bir film yapalım" diyebilir belki "Lethal Weapon-Cehennem Silahı" filmine böyle baÅŸlanmıştır ama dikkat telefon konuÅŸması sürerken ortada hâlâ öykü yoktur."Leoparın KuyruÄŸu"nun yaratıcısı
kimi röportajlarında "yapımcı Turgut Yasalar senarist Turgut Yasalar'a az mekanlı az kiÅŸili bir öykü sipariÅŸi verdi" diyor. Güzel cümle hoÅŸ bir gerçeÄŸi dile getiriyor: sipariÅŸ anında öykü yok henüz senarist çalışıp hazırlamış.Biraz farklı bir örnek: Robert Altman'ın "The Player-Oyuncu" filminde 5-6 cümleyle dinlediÄŸi öyküler arasından seçim yapmakla yükümlü olan stüdyo yöneticisi Tim Robbins'e
bir senarist ÅŸunu önerir: "'The Graduate-AÅŸk Mevsimi'nin devamını yapalım'. Ortada yine öykü yoktur ama daha net bir ÅŸeyler vardır bir Hollywood stüdyosunun yöneticisi "The Graduate 2"nin içermesi gereken öÄŸeleri ezbere sayabilir.Demek ki film öyküsü yazmanın tek yolu
bir imgenin peÅŸine takılıp narin bir kelebek gibi o daldan ötekine uçmak deÄŸildir. Belirli bir tarif bir sipariÅŸ üzerine öykü yazılabilir. Aslına bakılırsa bu yöntem endüstri için çok gereklidir. Çünkü sinema filmleri yapımcılar tarafından... seyirci için yapılır. Senaristler tuhaf yaratıklar oldukları için de yapımcılar onların keyfine kalırsa endüstrinin batacağını bilirler.Yapımcı daha da enteresan bir yaratıktır
varoluÅŸunun anlamını eldeki senarynonun tarihin o döneminde seyirci nezdinde bir karşılığı olup olmadığı sorusuna dayandırır çünkü harcayacağı milyarların geri dönmesi kaygısını taşımaktadır. Film yapımı sırasında paranın her gün oluk oluk akıp gidiÅŸini izlemek insanın ruhunu zedeliyormuÅŸ öyle söylüyorlar bu doÄŸruysa yapımcı da kendince haklıdır.Bu haklılığın bilinciyle bazen ÅŸöyle cümleler ediverir: "Tom Cruise ve Nicole Kidman için bir aÅŸk filmi yazsana bana."
"Stephen King'in Hiddet isimli öyküsünü Türkiye'ye adapte edelim. Fakat telif ödemek istemiyorum ona göre
öyle uyarla ki onun olduÄŸu anlaşılmasın." &nbs p; Nasıl yani?..Böyle zamanlarda
kafası sanat düÅŸleriyle dolu olan genç senarist ustası David Mamet'in sözünü anımsar: "Yapımcıların sanatla iliÅŸkisi giyotinin hukukla iliÅŸkisine benzer."Hangi yöntemle yazılırsa yazılsın
neye hizmet ederse etsin sonuç olarak öykünün kimi özellikler taşıması gerekir. Åžu soru önemlidir: bu hikayenin bir proje olarak deÄŸeri ne?Dünyanın en güzel öyküsünü yazmış olabilirsiniz
bir proje olarak deÄŸeri azsa filmin yapılabilmesi için para bulunamaz hadi yapıldı diyelim seyirci gelmez. Endüstri denen masal devi ise seyirciyi getiremeyen projelerden hiç hazzetmez. Sinema pahalı bir sanattır
o filme yatırılacak paranın ağırlığını senaristin duyması gerekir her ÅŸey bir yana iki senaryosu iÅŸ yapmazsa üçüncüsünü kimseye kabul ettiremeyeceÄŸi için.EtkilendiÄŸiniz herhangi bir ÅŸeyden hareketle senaryo yazmak ÅŸiirsel bir süreçtir
proje kavramını temel almak ise mimari tasarımlara benzer. KuÅŸkusuz yaratıcı bir iÅŸtir ama yapılacak binanın öncelikle kimi ilkel gereksinimlere cevap vermesi gerekir: dünyanın en güzel köÅŸkünü içine tuvalet koymadan inÅŸa etmek kime ne kazandırır ki?Bu yüzden senaristin
yaratma esrikliÄŸini doÄŸum sancılarını kendini Tanrı gibi hissetmeyi falan bir yana bırakıp bitirdiÄŸi öykünün bir proje olarak deÄŸerini amansız bir sorgulamadan geçirmesi gerekir: bu fikirden bir senaryo olur mu? Nasıl bir film çıkar? O filmi ben izlemek istiyor muyum? Birisi çekmek isteyecek mi? Böyle bir filme hangi nedenle olursa olsun ihtiyaç var mı? Yapımcı bu senaryoya neden para yatıracak?*ALINTI
0 yorum yazılmıştır